جانشین
یکی از آثار تولیدشده در سریِ فیلمهای کلیشهزدهی سینمای دفاع مقدس. فیلمی دربارهی زندگی شهید املاکی. شهید در جایی از روند طراحی نقشه برای حمله به دشمن در سانحهای موقتاً به فراموشی دچار میشود. مشکل فیلم این است که در این دورهی زمانی فراموشی، جنگ را متوقف میکند. انگار صدام دست نگه داشته تا شهید املاکی در این سمت ماجرا به میدان نبرد باز گردد. این مشکل فیلمنامه است. ناگهان حدود سیدقیقه یادش میرود یک میدان نبرد تعریف کرده بود. توی خانه میماند و شبیه به یک سریال تلویزیونی خانوادگی میشود. تنظیم خطوط مختلف قصه جوری که به همدیگر کمک کنند نه اینکه به فراموششدن هم کمک کنند، از مهمترین نکات موقع طراحی یک قصه است. «جانشین» به کارگردانی مهدی شامحمدی از این ماجرا رنج میبرد.
مهدیِ شامحمدی پیش از این فیلم «مجنون» را ساخته. به نظر میرسد در انتخاب قصههای مربوط به فرماندههای شناسایی و اطلاعات دارد دچار یکنواختی میشود. البته که توانایی او در ساخت لحظات نبرد و مدیریت چنین پروژههایی قابل تقدیر است. در دقایق پایانیِ «جانشین» هم لحظات جنگی خوب از آب درآمده. اما مشکل سینمای دفاع مقدس ما دیگر درآوردنِ لحظات جنگی نیست. بهسختی میشود در این زمینه کسی از «تنگهی ابوقریب» جلو بزند. مشکل سینمای دفع مقدس، قصه و مهمتر از آن رویکردِ جدید است.
ماجرای شککردن یکی از مأموران که امیر آقایی آن را بازی میکند به یکی دیگر از رزمندگان، فارغ از نتیجهی این تردید، کاملاً بیرون از قصه است. معلوم نیست چهطور فیلم حواسش نیست که این قصه هیچ ربطی به خط اصلیاش ندارد. بله؛ یکبار دیگر در این جشنواره فیلمی دیدیم که قصهی اصلیاش را رها کرد. دیگر میشود از سندروم جدید سینمای ایران رونمایی کرد: سندرومِ قصههای چندقصهای. فیلمنامههای چندپاره. شاید بشود برای این سندروم اسم بهتری پیدا کرد: چند فیلم با یک بلیت.
«جانشین» در ادامهی فیلمهای بیوگرافی قهرمانهای دفاع مقدس که حدود دهسال پیش با «ایستاده در غبار» موج جدیدش راه افتاد، از به بنبسترسیدن این سینما خبر میدهد. «کوچ» در این جشنواره در یکسوم ابتدایی پیشنهاد خوبی برای برونرفت از این بنبست است. اوایل آن فیلم بهصورت مبسوط به کودکیِ شهید سلیمانی میپردازد. شاید وقتش رسیده خود لحظات جنگ را رها کنیم و بهسراغ مقاطع دیگری از این بیوگرافیها برویم؛ البته که با رویکردی نوین به قصهپردازی و شخصیتسازی و با دوری فوری و حداکثری از کلیشههای موجود.
